Ding 9: wiki’s

wikiEen wiki is een site over een bepaald onderwerp waar meer mensen tegelijkertijd aan kunnen bijdragen. Sommige wiki’s, zoals Wikipedia, staan open voor iedereen. Andere wiki’s zijn afgesloten voor buitenstaanders of alleen te bewerken door leden. De naam wiki is afgeleid van het Hawaïaanse begrip wiki wiki dat snel, vlug, beweeglijk betekent.

Een wiki bestaat uit een aantal webpagina’s die aan elkaar gekoppeld zijn via links en een menu. Iedere wiki-medewerker kan pagina’s aanmaken en artikelen van anderen bewerken. In principe is het aantal pagina’s binnen een wiki oneindig.

Behalve dat een wiki gratis is en iedereen mee kan schrijven, biedt het nog meer noemenswaardige voordelen: Wiki’s lenen zich namelijk heel goed voor encylopedische informatie en ook de vindbaarheid in zoekmachines is groot. Een van de belangrijkste voordelen/aanvullingen op de beeldbanken en krantenbanken van bibliotheken en archieven is dat de afbeeldingen e.d. uit een grote vergaarbak komen waar Google niet bij kan. Het materiaal wordt vervolgens toegelicht en eventueel voorzien van verhalen. Tenslotte wordt het vanaf de wiki gedeeld met diverse sociale netwerksites.

Wikipedia

De bekendste wiki is Wikipedia. Deze online encyclopedie is niet alleen één van de meest bezochte websites, maar ook het bekendste voorbeeld van de kracht van online samenwerken.

Wikipedia (opgericht in 2001) heeft ervoor gezorgd dat traditionele encyclopedieën zoals de Winkler Prins, de Encyclopaedia Britannica, de Brockhaus en de Larousse, eeuwenlang toonbeelden van degelijkheid en wijsheid, uit de gratie zijn geraakt. Sommige ‘ouderwetse’ encyclopedieën hebben het wiki-model van Wikipedia omarmd en laten nu ook artikelen en commentaren van internetgebruikers toe. De Duitse naslagwerkenuitgever Brockhaus heeft zelfs een papieren versie van Wikipedia uitgegeven (dat kan omdat Wikipedia onder een vrije licentie is verschenen). Andere naslagwerken zoals de Encarta (eigendom van softwaregigant Microsoft) verdwijnen helemaal uit beeld.

Kwaliteit verbeteren

Wikipedia ligt regelmatig onder vuur omdat de betrouwbaarheid van de artikelen niet gegarandeerd kan worden. Iedereen kan immers informatie toevoegen en verwijderen. Fouten in artikelen worden vaak wel snel verbeterd door de ‘Wikipedia community’, maar soms blijven ze maandenlang staan of zijn feiten steeds weer onderwerp van discussie tussen de redacteuren van Wikipedia. Omdat niemand de baas is en ieders bijdrage even zwaar telt – of je nu professor bent of een enthousiaste hobbyist van 16 jaar – kan het lastig zijn om het eens te worden over hoe het precies zit.

Sinds kort zoeken steeds meer instellingen de samenwerking met Wikipedia om de kwaliteit van de geboden informatie te verbeteren. Ook heeft Wikipedia de regels aangepast zodat ruziezoekers, die alleen meedoen aan discussies om de sfeer te verpesten en anderen op de kast te krijgen, minder gelegenheid krijgen.
Interessant artikel van Mijns Inziens over de uitgebreidheid en betrouwbaarheid van Wikipedia, met een mooi voorbeeld om eventuele twijfels weg te nemen. Een publicatie in Emerce over het inschatten van betrouwbaarheid.

Archiefwiki

archiefwikiVoor archiefwerkers is er de Archiefwiki, waar gezamenlijk aan archivistische naslagwerken wordt gewerkt. Iedereen kan bijdragen aan het project over terminologie en aan de archiefkaart (met gegevens over archiefinstellingen). Er staan ook vertalingen van ICA-documenten op, gegevens over TARA en een overzicht van wiki’s met historische onderwerpen of inslag.

Your archives bij het Engelse nationaal archief

De National Archives in Engeland hebben een wiki opgezet voor archiefgebruikers: Your Archives. Wie iets weet over geschiedenis in verband met stukken in het archief kan een bijdrage schrijven. Dikwijls wordt er een compleet verhaal gemaakt, met links naar plaatjes van de documenten, transcripties en links naar stukken in andere instellingen.

Tropenmuseum en Wikipedia

Het Tropenmuseum werkt samen met Wikipedia aan het toevoegen van informatie over de Marron-cultuur in het kader van de tentoonstelling over de Marroncultuur in Suriname.

De wiki van het Nationaal Glasmuseum

Het Nationaal Glasmuseum heeft een wiki gelanceerd over de objecten in de collectie. Iedereen die iets weet over een object of een persoonlijk verhaal heeft, mag iets toevoegen aan de wiki.

Naast Wikipedia bestaan er nog talloze andere wiki’s. Een grote wiki is bijvoorbeeld Recipes Wiki, waar bijna 50.000 recepten te vinden zijn. Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid heeft een wiki over de Nederlandse televisiegeschiedenis. Iedereen mag bijdragen aan de Beeldengeluid-wiki. Ook over de bereden politie bestaat een wiki waaraan iedereen mag meeschrijven.

Meer voorbeelden van (deels Nederlandstalige) wiki’s zijn:

Besloten wiki’s

Bekende besloten wiki’s zijn die van IBM en Shell. Beide bedrijven hebben verschillende vestigingen over de hele wereld. De wiki fungeert als centrale bewaarplaats van de kennis van medewerkers op verschillende lokaties en als plek waarop mensen kunnen samenwerken aan projecten en innovaties. Bijzonder besloten is Intellipedia, de wiki van de Amerikaanse inlichtingendiensten. Spionnen gebruiken Intellipedia om snel informatie over crisissituaties uit te wisselen.

Zelf een wiki maken

Het is relatief eenvoudig om zelf een wiki op te zetten. Er zijn verschillende gratis programma’s waarmee dat kan. De software waarmee Wikipedia is gemaakt, MediaWiki geheten, is vrij te gebruiken door iedereen die een eigen wiki wil maken. Naast MediaWiki zijn er nog tal van andere gratis wiki-programma’s zoals PBworks (voorheen PBwiki), Wetpaint en Wikia.

Ontdekoefeningen

1. Bekijk het filmpje Wiki’s in plain English voor een visuele uitleg over wiki’s.

2. Lees het artikel in Wikipedia over wiki’s.

3. Neem een kijkje bij Your Archives om te zien wat gebruikers en onderzoekers met archiefmateriaal doen. Vanaf de eerste pagina is er meteen al van alles te bekijken. Misschien zeggen de onderwerpen je niet zoveel, maar let dan toch eens op hoe er naar archiefstukken gelinkt wordt en op andere verbanden met archiefmateriaal. Dat geeft je een idee hoe onderzoekers hun eigen kennis kunnen verbinden met de documenten in een archiefinstelling.

4. Bekijk nog twee andere wiki’s. Je kunt de voorbeelden uit de tekst gebruiken of zelf zoeken naar een wiki over een onderwerp dat je interesseert (gewoon op het web met Google, een trefwoord en daarbij ‘wiki’, kan zomaar wat moois opleveren!) Noem ze op je weblog.

Speel- en leeroefeningen

5. Voeg een of twee entries (lemma’s) toe aan de 23-Archiefdingen wiki. Het thema van deze wiki is Favorieten. Favoriete boeken, favoriete films, favoriete vakantiebestemmingen, favoriete weblogs, favoriete sportclubs, favoriete… Het enige wat je hoeft te doen is in je eigen woorden een stukje over je eigen favoriete dingen toevoegen. In de rechterbalk zie je staan: ‘Already have an account? Log in’. Klik daarop. Op de volgende pagina staan de inloggegevens bovenaan vermeld. Let op: de gegevens die je bij e-mail en wachtwoord moet invullen zijn precies hetzelfde.

  • Tip: Ondanks dat de wikisoftware bijhoudt WIE WAT schrijft, is het handig als je je stukje ‘ondertekent’ met je cursusidentiteit (de naam van je blog dus).
  • Suggestie: Om aan te geven dat je ook werkelijk iets in de wiki hebt achtergelaten, kun je in de wiki bij Favoriete weblogs een link naar jouw cursusblog toevoegen.

6. Bekijk de Archiefwiki en kijk of er iets staat over jouw eigen archief. Als er iets staat, klopt het dan en is het volledig? Kun je bij de terminologie ook iets vinden over vaktermen waar je mee te maken hebt? Wat vind je van de informatie, zou je het zelf willen verbeteren of iets toevoegen? Zo ja, probeer het dan gewoon! TIP: kijk ook eens onder het tabblad ‘geschiedenis’ (history), daar zie je hoe de tekst tot stand is gekomen.

Wil je iets aanpassen of toevoegen? Dat mag. Je kunt in de Archiefwiki inloggen met gebruikersnaam 23archiefdingen en het wachtwoord archief20. Je kunt ook zelf een account aanmaken.

7. Zoek op Wikipedia op wat er over jouw organisatie, vakgebied, hobby, favoriete sporter, kunstenaar of schrijver gezegd wordt. Staan er fouten in de artikelen? Zijn ze volledig? Probeer zelf eens iets toe te voegen of te verbeteren.

8. Doe op je weblog verslag van je bevindingen. Was het invoeren van enkele enties in de 23 Archiefdingen wiki nuttig en kon je de opgedane kennis toepassen bij het werken in adere wiki’s? In welke wiki’s heb je gewerkt?

Extra

9. Lees het volgende artikel van de TU Delft over het gebruik van wiki’s aan de universiteit: Wiki omgeving TU Delft

10. Als het delen van kennis je aanspreekt kun je een onderwerp op jouw vakgebied aan Wikipedia toevoegen. Wikipedia heeft een heldere instructie voor beginnende medewerkers. Je kunt er natuurlijk ook voor kiezen om een bestaand artikel aan te vullen of te corrigeren.

11. Als je actief bent geworden op Wikipedia, beschrijf je ervaringen dan op je weblog.

Bronnen

  • Afbeelding boven: Creative Education : How and why to create a class wiki

<< Ding 8: YouTube en Podcasts
>> Ding 10: ervaringen en meningen op webfora