Ding 6: eerlijk delen

delenHet woord ‘delen’ wordt in Web 2.0 kringen veel gebruikt en het knopje ‘share’ is op allerlei sites prominent aanwezig. Alles draait om delen van ervaringen, kennis, informatie, of om hergebruik: een filmpje of foto van een ander zelf ook laten zien. Dat kan op allerlei manieren – maar het moet wel correct! Anders wordt delen stelen.

Rechten

Inderdaad: auteursrecht. Voor instellingen een hoofdpijndossier eersteklas door alles wat ze moeten weten bij het beschikbaar stellen van documenten, afbeeldingen, etc.. Maar voor gebruikers is het niet zo moeilijk: zonder te vragen overnemen wat van een ander is mag in de echte wereld niet, en op het web ook niet.

Illegaal downloaden of films pirateren, daar hoeven we het niet over te hebben. Maar het kruimelwerk, een plaatje van een ander op je eigen site plakken bijvoorbeeld, zonder naamsvermelding ‘want het staat toch op internet’. Mag dat? Dat iets op het web staat, betekent nog niet dat je er mee mag doen wat je wilt, en daar dienen we rekening mee te houden.

De auteurswet zegt immers dat wie iets maakt (schrijft, tekent, fotografeert, componeert, opneemt) en publiceert, op welke manier dan ook, als maker rechten heeft. Die houden in dat niemand zijn werk opnieuw mag publiceren zonder toestemming te vragen. Op het web geldt dat net zo goed als daarbuiten.

Maar dat maakt het delen en uitwisselen dat we zo graag doen natuurlijk wel lastig. En veel mensen vinden het bovendien helemaal niet erg (of zelfs leuk) als anderen hun maaksels gebruiken. Daarom zijn er alternatieve modellen bedacht waarmee rechthebbenden van te voren kunnen aangeven wat je met hun maaksels of eigendommen mag doen, zonder te vragen.

Vrijgeven

Publiceer je werk met een Creative Commons licentie (CC-licentie), dan geef je daarmee aan dat anderen het werk mogen hergebruiken, op bepaalde voorwaarden: dat ze altijd jouw naam als de maker vermelden, of dat ze het werk waar ze het voor gebruiken op hun beurt weer moeten delen. Er zijn verschillende varianten. Als je iets tegenkomt met een CC-licentie, hoef je niet te vragen of je het op je eigen site mag zetten of publiceren in een boek, mits je je aan de voorwaarden houdt. Wie dat niet doet, is net zo strafbaar als degene die de Auteurswet overtreedt (Zie de zaak die Adam Curry had aangespannen tegen roddelbladen).

Zoek je plaatjes die je vrij kunt gebruiken, dan kun je ook kijken bij Wikimedia Commons, een beeldbank met vrij te gebruiken foto’s. Bij Flickr kun je ook zoeken via het pull down menu in search naar commons, afbeeldingen waar niemand (meer) rechten op doet gelden.

Er wordt van alles gemaakt met materiaal dat je legaal kunt hergebruiken: t-shirts met bewerkingen van historische foto’s van Flickr the Commons, of oogverblindende collages. Met muziek met een CC-licentie spelen mensen DJ. Hun eigen remixen stellen ze weer beschikbaar voor anderen. Vrije beschikbaarheid is volgens velen eerder een stimulans dan een bedreiging voor creatieve producties en economische bedrijvigheid.

Delen door linken

share-buttons-blockZolang het bij linken blijft, heb je geen last van auteursrecht. Op sommige sites zie je bij een blogbericht of plaatje een batterij icoontjes staan, van allerlei sociale sites. Inmiddels zijn dat er zoveel dat de lijst tientallen icoontjes lang kan zijn.

Meestal staan er wel een paar bekende bij. Zo kun je bijvoorbeeld een plaatje (met link) via je Facebookprofiel of Twitter met één klik verder verspreiden, zodat anderen kunnen zien wat jij de moeite waard vindt. Het is overduidelijk materiaal van iemand anders, onder meer vanwege die link naar de bron.

Foto’s hergebruiken

Maar er kan nog meer. Omdat juist foto’s zich goed lenen voor hergebruik, keren we in dit Ding weer terug naar Flickr om daar de ‘share’ opties onder de loep te nemen. Hoe Flickr omgaat met rechten kun je lezen via hun forum (zoek op ‘rights’ en je vindt dit). Belangrijk is dat de makers van de foto’s alle rechten behouden en zelf bepalen, niet alleen aan wie ze hun foto’s willen laten zien, maar ook wat ermee mag. Dus zelfs als je bij Flickr een foto kunt downloaden op groot formaat, zul je nog steeds moeten checken welke rechten de maker heeft voorbehouden.

Ontdekoefening

1. Ga naar Flickr (www.flickr.com) en log in met je eigen account, of de cursusaccount
gebruiker: drieentwintigarchiefdingen@ymail.com
wachtwoord: archief20
NB: zet bij ‘keep me signed in’ GEEN vinkje!

2. Zoek een foto die je de moeite waard vindt en kijk eens welke rechten er voor gelden. Ergens in de rechterbalk onder afbeelding vind je het tekstje:

  • ‘all rights reserved’ -de maker heeft ervoor gekozen om alle rechten te behouden. Je mag deze foto niet kopiëren of hergebruiken zonder toestemming – maar linken mag wel.
  • ‘some rights reserved’ – klik erop en je komt op een Creative Commons pagina waar staat onder welke voorwaarden je mag hergebruiken; je moet in elk geval altijd de naam van de fotograaf vermelden.

NB: Voor wie regelmatig op Flickr foto’s zoekt om te gebruiken: je kunt bij ‘advanced search’ (klik rechts naast het zoekvakje) kiezen je zoekvraag te beperken tot foto’s met een Creative Commons licentie. Ook handig: deze site flickrcc.bluemountains.net/index.php, filtert Flickr foto’s met een CC-licentie er voor je uit.

3. Om te delen klik je op het ‘share’ knopje rechtsonder de foto (dat is het blokje met een pijl die naar buiten wijst). (NB: niet iedereen wil delen, dus soms staat het knopje er niet. Gewoon even verder kijken -zorg dat je ingelogd bent.)

Speel- en leeroefeningen

4. Attenderen

De eerste optie is attenderen via email – probeer maar eens als je dat nog niet gedaan hebt. Attenderen van je ‘contacten’ is het eenvoudigst.

5. Linken naar pagina

‘Grab de link’ levert je een link op naar de pagina waar je nu op bent. Flickr en de Flickrfotografen willen graag dat foto’s dáár op die plek bekeken worden, en niet op een heel andere site. Standaard geven ze daarom de link naar de hele pagina bij Flickr.

NB: Omdat het een link is naar een hele pagina, en niet naar één plaatje, kun je ‘m niet in het plaatjes-venstertje van Blogger plakken: Blogger geeft het op als ie merkt dat je een hele webpagina in je blog wilt laten zien. Maar je kunt met die URL wel een gewone link maken in je blog. Zet de link in het blogbericht over dit Ding.

6. ‘Embedden’ of insluiten

Omdat de regels van Flickr eisen dat je altijd naar de Flickrpagina linkt, zit er in de volgende optie, ‘grab the html’, ook een link verstopt. Je kunt hier een heel blok code kopiëren en in een eigen pagina plakken (bij Blogger plak je dat in de tekstpagina van het bericht, niet in de plaatjes-editor!). Dan verschijnt het plaatje op je pagina. Een bezoeker van je blog die op het plaatje klikt gaat terug naar Flickr. Zo blijft altijd duidelijk wie de maker is en waar het plaatje vandaan komt.
Probeer maar eens om op deze manier een plaatje in je blog te laten zien. Kies eerst een maat: standaard is ‘medium’, je kunt ook een kleinere maat nemen. Groter past waarschijnlijk niet binnen het stramien van je blog.

Let erop dat je alle code kopieert (met CTRL-C), het is gemakkelijk een stukje te missen. Het begint met ‘<a href…’ en eindigt met ‘…/a>’.

Als je het hebt ingeplakt en het plaatje is toch nog te breed voor de layout van je blog, dan kun je het precies op maat maken. Door bij ‘berichten bewerken’ te kiezen voor het tabblad ‘html bewerken’ kun je in je Blogger-editor de maat aanpassen: in dit voorbeeld is het plaatje 500 breed en 333 hoog. Op 400 breed past het wel (NB als je de breedte verkleint naar 80% ook de hoogte aanpassen naar 80% anders is de verhouding zoek).

blogger-embedden-3-400x232Dit ‘embedden’ of ‘insluiten’ biedt veel mogelijkheden, komt op veel sites voor en je kunt het dikwijls toepassen. Het principe werkt met foto’s, kaarten, filmpjes, etc. – dus als je kunt ‘embedden’, kun je van alles op je blog invoegen waarvan code beschikbaar is.

‘Embedden’ wordt over het algemeen beschouwd als een vorm van linken die geen inbreuk maakt op het auteursrecht (de poging van Buma/Stemra daar tegenin te gaan ondervond niet veel steun.) Het blijft netjes en beleefd om expliciet de naam van de fotograaf te vermelden – doe dat! Het kost je niets en het is belangrijk voor een ander om erkend te worden.

7. Bloggen

‘Blog it’, is ook een vorm van embedden maar werkt alleen als je jouw blog met een Flickr account hebt verbonden. De foto die je wilt delen komt dan rechtstreeks op je eigen blogpagina, zonder kopiëren van blokjes code. Het is handig, maar PAS OP: je kunt je blog alleen koppelen als je ingelogd bent met je eigen Flickr account, dus met de cursusaccount niet doen!

Het downloaden van veel foto’s bij Flickr behoort ook tot de mogelijkheden. Het bestand komt dan op je eigen computer te staan. Daarvoor moet je naar een ander knopje:

Zeeland03Rechtsonder de foto staan drie puntjes. Als je daar op klikt ontvouwt zich een menu. Daar staat o.a. ook ‘view all sizes’. Als je daarop klikt kom je op een pagina waar je de foto op diverse groottes kunt downloaden. Soms enorm grote bestanden. Zoals gezegd, de vraag is of je ze zomaar mag gebruiken. Sommige fotografen zetten de downloadmogelijkheid uit om hergebruik langs deze weg te blokkeren (dan kun je vaak wel de foto linken en misschien ook insluiten).

Privé mag natuurlijk wel, zolang je de foto maar niet publiceert of verspreidt. Een bureaublad op je computer maken, of een plaatje op een verjaardagsuitnodiging bijvoorbeeld, is geen publicatie. Als de foto geplaatst is onder een Creative Commons licentie mag er nog meer. Denk erom dat je altijd de naam van de fotograaf moet vermelden, en waar mogelijk ook linkt naar de betreffende Flickr pagina.

Dus nu: linken en embedden maar! En probeer het ook eens via een Blogger gadget of een WP widget voor html-script in de zijbalk (met een foto op een klein maatje).

Extra

Wie veel met foto’s doet en meer wil weten over de Commons en vrijgeven van rechten, kan via de links in de voetregel van Flickr naar Flickr the Commons en Creative Commons om te zien hoe de twee zich van elkaar onderscheiden. Op Wikimedia Commons kun je via de link ‘upload file’ zien welke situaties zij onderscheiden.

Verschillende musea en erfgoedinstellingen hebben presentaties, evaluaties en weblogberichten gepubliceerd over hun deelname aan de verschillende commons-projecten. Je kunt daar ook het nodige te weten komen over de verschillen.

Bronnen

  • Afbeelding boven: ‘Give, take ’n share’ van Funchye op Flickr 

<< Ding 5: foto’s delen op ’t web
>> Ding 7: foto’s bewerken op ’t web