Ding 22: Archief 2.0

469910_archief20Archief 2.0 is een sociaal netwerk voor archiefwerkers in Nederland en Vlaanderen die met elkaar praten over archiefinstellingen en het web. Ze discussiëren niet alleen over ervaringen met concrete toepassingen en projecten, maar ook over de houding van organisaties, de relatie met bezoekers en de noodzaak tot verandering. ‘2.0’ fungeert dan als label voor een mentaliteit die open en nieuwsgierig is en gericht op samenwerking en interactie met gebruikers. Op Archief 2.0 staat dan ook een Manifest voor de archivaris 2.0 dat duidelijk stelt hoe archiefwerkers zich in het 2.0 tijdperk zouden moeten opstellen.

Lustrumlogo Archief 2.0. Maker: Chido Houbraken. Bron: Blog De Digitale Archivaris

Lustrumlogo Archief 2.0. Maker: Chido Houbraken.
Bron: Blog De Digitale Archivaris

Op 7 juni 2012 bestond Archief 2.0 vijf jaar. Dit eerste lustrum werd op 1 oktober 2012 gevierd met een archivecamp, een unconference waarbij de ongeveer 70 deelnemers zelf ter plaatse het programma samenstelden. Tijdens deze feestelijke bijeenkomst werd volop gediscussieerd over beheer, behoud, dienstverlening en er was zelfs cabaret. De archivecamp leverde boeiende en inspirerende discussies op over ons vak in de toekomst. Via Twitter kon de archivecamp ook gevolgd worden.

Archief 2.0

Archief 2.0 is de term die wordt gebruikt voor een verzameling gedachten om archiefdiensten op een andere manier aan te bieden aan de gebruikers. De naam Archief 2.0 is een afgeleide van Web 2.0 en ook andere branches krijgen weleens het label 2.0 opgeplakt wanneer er klantgerichter of ‘anders’ (moderner) gewerkt gaat worden: Reizen 2.0, Boodschappendoen 2.0, Leren 2.0, en ga zo maar door. Kernpunt is dat ‘2.0’ alle ruimte biedt aan gebruikers om mee te werken aan en te participeren in de verdere ontwikkeling van bestaande en nieuwe diensten en producten, zowel online als in de ‘echte’ wereld. Maar hoe onecht is online eigenlijk?

De moderne archiefdienst is niet alleen een fysiek gebouw of een website waar bezoekers heengaan, maar biedt haar diensten aan op alle (virtuele) plekken waar archiefgebruikers zijn. De moderne archiefdienst maakt daarbij gebruik van de Web 2.0-tools waar die archiefgebruikers al mee vertrouwd zijn.

Velen redeneren dat Archief 2.0 meer is dan alleen een term om nieuwe Web 2.0 technologieën in een archiefsetting te plaatsen. Het is tegelijkertijd een term die wordt gebruikt om een bepaald bewustzijn van de (digitale) veranderingen om ons heen waar te nemen, te signaleren en daar ook actief in te willen meegaan. Een gedragsverandering dus!

Hoe het ook zij en welke kant de discussie ook zal uitgaan, iedereen die het archiefwezen van nabij volgt is ervan overtuigd dat de archiefdienst van morgen (of over vijf of tien jaar) er totaal anders uit zal zien dan het archief van vandaag. Dat geldt ook voor het werken in een archief. En dat geldt dus ook voor jouw archief. En voor jou.

Archivaris 2.0

De mensen die op Archief 2.0 actief zijn vormen een voorhoede en niet in alle hoeken van een organisatie worden veranderingen even snel ervaren. Maar zeker dienstverlenende instellingen kunnen niet stil blijven staan als de wereld om hen heen verandert. Steeds meer gebruikers raken gewend aan communiceren via het web, en verkeren op sites waar je een profiel kunt aanmaken om zoekresultaten te bewaren en zaken te beoordelen, en ze verwachten die functionaliteit ook elders. Reacties plaatsen bij berichten is langzamerhand zo gewoon dat het opvalt als het niet kan. Het 2.0-gehalte zit hem vervolgens niet zozeer in het aanbieden van die mogelijkheid, maar in het antwoord op de vraag wat je vervolgens als archivaris met die reacties gaat doen!

Archivists_of_Second_Life_SignArchiefgebuikers in 2020

Voor jongeren is een leven zonder computer ondenkbaar en computergebruik neemt onder ‘ouderen’ steeds meer toe. De genealogen van de toekomst zullen steeds vaker thuis achter de computer (willen) werken in plaats van in de studiezalen. Een wiki als Your Archives of een commerciële site als Fold3 (vrieger Footnote) die archiefstukken combineert met toegesneden functionaliteit, gaat misschien wel in de richting van wat straks voor iedereen de norm wordt. Misschien zullen archiefinstellingen hun data zo aanbieden dat anderen met technologie als RSS informatie overal vandaan bij elkaar kunnen brengen voor een eigen invalshoek. Gaan erfgoedinstellingen inderdaad via sociale sites aan hun collectie bouwen, zoals het Stadsarchief Amsterdam nu al doet via Flickr, en wordt de expertise van onderzoekers en bezoekers echt onderdeel van de archiefpresentatie op het web.

Een deel van de huidige archiefgebruikers raakt in snel tempo gewend aan nieuwe dingen, en de gebruikers van straks zullen niet anders meer kennen. Als lijsttrekkers gaan debatteren via Hyves (aankondiging en verkiezingspagina) en pressie op de politiek wordt georganiseerd via het web (zoals hier, om het belang van cultuur te promoten: zetcultuuropdekaart), dan is er zeker geen weg meer terug!

Aandacht voor Archief 2.0 op het web

In Nederland besteden maar heel weinig bloggers regelmatig aandacht aan Archief 2.0, maar ook door bibliothecarissen en in het buitenland wordt geblogd. Kijk maar eens op deze weblogs (en zoek eventueel in hun archief):

  • Links, tags en widgets / Luud de Brouwer (Regionaal Archief Tilburg) blogt regelmatig over Web 2.0 en talloze andere onderwerpen
  • Ingmar bladert en schrijft / Ingmar Koch (archiefinspecteur) benadert Archief 2.0 vooral vanuit het aspect Archiveren 2.0, en blogt ook regelmatig over archivistische onderwerpen, privacy en ‘vergeten op het web’
  • De Digitale Archivaris / Christian van der Ven (BHIC) blogt regelmatig over Archief 2.0
  • De website Erfgoed 2.0 biedt veel informatie over 2.0-zaken op het gebied van erfgoed in het algemeen
  • De netwerksite Ambtenaar 2.0 biedt een platform voor ambtenaren die over de grenzen van hun organisatie heen kijken en aan de slag willen met nieuwe mogelijkheden en middelen
  • Het netwerk Breed is een platform voor de innovatieve informatiemedewerker
  • What is the meaning of Archives 2.0? ArchivesNext / Kate Theimer is de meest vooraanstaande Amerikaanse blogger over Archives 2.0
  • Web 2.0 op ArchivesHub / Engelse blogposts over Web 2.0 voor archieven en archivarissen
  • Mijns Inziens / Edwin Mijnsbergen is de meest toonaangevende biblioblogger in Nederland, die schrijft over Web 2.0 in z’n algemeen en Bibliotheek 2.0 in het bijzonder

En natuurlijk is de online community zeer actief op het gebied van Archief 2.0. Je kunt de discussies en ideeën vrij bekijken, maar om mee te doen kun je het beste lid worden: www.archief20.org

Neem ook eens een kijkje bij onze collega’s van Bibliotheek 2.0.

Archieven en het beroep van archivaris in de toekomst

Maar hoe gaat het verder? Voor dit een na laatste Ding ga je rondkijken op Archief 2.0 en aanverwante community’s. Vervolgens lezen wij graag je toekomstvisie: waar gaan we heen met de archieven?

Ontdekoefeningen

1. Bekijk tenminste drie van de suggesties voor extra informatie over Archief 2.0 (zie onder). Als je zelf goede andere artikelen, presentaties of wat dan ook hebt gevonden, schrijf ze dan in je blogpost.

2. Lees het Manifest voor de Archivaris 2.0. Over de inhoud van het manifest is ook stevig gediscussieerd.

3. Schrijf een blogpost waarin je je gedachten weergeeft over één van deze bronnen.

Speel- en leeroefeningen

4. Meld je aan bij de Archief 2.0 community en neus er eens rond. Bekijk bijvoorbeeld het discussiearchief en probeer een discussie te vinden waarover je iets te melden hebt. Dat mag je vervolgens ook doen! Je kunt je als lid van Archief 2.0 ook aanmelden bij diverse groepen. Bekijk ze eens en meld je aan bij een groep.

5. Schrijf een blogpost over hoe jij tegen Archief 2.0 aankijkt. Vind je het nuttig? Zou je zelf ook meedoen aan discussies of op een andere manier een bijdrage leveren? En hoe zie je het beroep van de archivaris in de toekomst?

Bronnen

  • Afbeelding boven: Logo van Archief 2.0, community van Nederlandse en Vlaamse archivarissen in beweging

<< Ding 21: crowdsourcing
>> Ding 23: afscheid, opruimen en verder