Genealogie is een populaire hobby die ook veel online bedreven wordt. Dankzij websites als Genlias en Digitale Bronbewerkingen kan een deel van het onderzoek online worden uitgevoerd. Ook gebruiken genealogen internet om hun stamboom te publiceren, gegevens uit te wisselen en met elkaar te discussiëren.

Sociale netwerken en stamboomonderzoek

Familienetwerksites als Familieband, Familie, My Heritage en Geni maken het mogelijk om online een stamboom op te zetten, documenten of foto’s te delen en in contact te komen met verre familieleden. Er kunnen snel en gemakkelijk relaties met familieleden worden gelegd, die op hun beurt ook weer gegevens van kinderen, broers/zussen, ouders, partners en dergelijke hebben toegevoegd. Hierdoor groeit ‘de boom’ (van levenden) razendsnel. Ook voorouders kunnen opgevoerd worden in de online stamboom. Voor genealogen kan een dergelijk familienetwerk een handig hulpmiddel zijn om gegevens te vergaren en de familie bij de stamboom te betrekken!

Een website als het Stamboom Forum is een ander type sociaal netwerk waar stamboomonderzoekers en historisch geïnteresseerden elkaar ontmoeten. Deze website biedt legio zaken die belangrijk zijn voor stamboomonderzoekers:

• Natuurlijk forumberichten, want de site is in de eerste plaats bedoeld als forum waar men elkaar kan helpen;
• De familienamen die men (onder-)zoekt zijn doorzoekbaar via het Wie (onder)zoekt wie? register, die ook via een widget opgenomen kan worden op de eigen (archief)website;
• Vriendendiensten die men voor elkaar verricht, bijvoorbeeld ‘Ik woon dicht bij het Drents Archief en wil best wel iets opzoeken voor leden’;
• Favoriete genealogische websites zijn opgenomen in de StamboomGids, waar bezoekers de mogelijkheid hebben om recensies over deze websites te geven;
• Elkaar informeren over genealogische evenementen, zoals een cursus, lezing, beurs, workshop, excursie of tentoonstelling;
• Afbeeldingen (zogenaamde zoekplaatjes), zoals foto’s of scan’s plaatsen met de vraag om te helpen met identificatie of transcriptie.

Stamboomonderzoekers aan het werk gezet

Onder stamboomonderzoekers is een grote wil om op vrijwillige basis mee te helpen met digitaliseren en bewerken van genealogische bronnen. Bij de archieven zelf, maar ook online. Het gebruik maken van kennis en kunde van bezoekers van websites wordt ook wel crowd sourcing genoemd.

Sociale netwerken en archieven

Bij de beschreven genealogische netwerken is een groot deel van de (potentiële) archiefbezoekers actief. Hiermee zijn deze netwerken dus ook interessant voor archieven. Door te participeren of gewoon mee te kijken (’lurken‘) kun je in contact treden met, of leren van, de andere gebruikers. Hier komt ook het aspect van Webcare (zie Ding #5) om de hoek kijken.

De netwerken kunnen ook gebruikt worden als communicatiemiddel, bijvoorbeeld om evenementen van de archiefinstelling op het gebied van genealogie te promoten. Ook bieden deze netwerken vaak widgets aan, kleine stukjes code die je in je website plakt om een bepaalde functionaliteit aan te bieden. Je kunt widgets van deze netwerken op je (archief-)website plaatsen, of bijvoorbeeld zelf widgets te ontwikkelen die de genealogische bezoekers op hun eigen website of sociale netwerkprofiel kunnen plaatsen.

Voorbeelden uit het veld

• Virtuele studiezaal Gemeentearchief Den Haag Hier kunnen bezoekers gescande aktes uit de burgerlijke stand raadplegen en zelf meewerken aan het indexeren.
• FamilySearch indexing Informatie over het online indexeringsproject van FamilySearch, de genealogische website van de Heiligen der Laatste dagen (ook bekend als Mormonen).
• Van Papier naar Digitaal Project waarbij vrijwilligers archiefbronnen fotograferen die vervolgens online beschikbaar worden gesteld.
• Online begraafplaatsen Website waar vrijwilligers foto’s van grafstenen plaatsen die door bezoekers gedownload kunnen worden.
• Ancestry.com Amerikaanse commerciële genealogiesite, waar bronnen beschikbaar worden gesteld die door gebruikers direct aan hun stamboom kunnen worden gekoppeld en verrijkt met aanvullende informatie. Genealogen die dezelfde personen onderzoeken worden automatisch op elkaar geattendeerd.

Achtergrondinformatie

• Rob van Drie (Centraal Bureau voor Genealogie): Online familienetwerken, een alternatief voor genealogische desktopprogramma’s?
• Web 2.0 en genealogie
• ZB Digitaal: Je genealogie gedigitaliseerd met Zooof, het familienetwerk
• Genealogy 2.0 en Family & Genealogy 2.0 Web sites
• Archieven gaan Web 2.0 (presentatie met gesproken tekst)
• Discussie over familienetwerken (algemene voorwaarden, opvoeren stamboom, enz.)

Ontdekoefeningen

1. Kies één van de genoemde genealogische sociale netwerken en kijk er eens rond. Wordt er gediscussieerd over jouw instelling? Wat vinden bezoekers van jullie site? Zijn er mensen die vriendendiensten leveren door jouw instelling te bezoeken?
2. Ervaar hoe het is om online mee te werken aan het bewerken van genealogische bronnen met deFamilysearch Indexing tool. Voor wat voor projecten zou je zo’n tool in kunnen zetten?
3. Schrijf een blogpost over je bevindingen.

Nu je je account geactiveerd hebt bij Google Reader en daar wat aangereikte RSS feeds aan hebt toegevoegd, ga je leren hoe je zelfstandig meer RSS feeds kunt vinden. Er zijn verschillende manieren om hieraan te komen:

• Op websites zelf: Als je op een website komt die RSS aanbiedt, dan staat er meestal ergens op de pagina (of in je browser) wel een RSS symbool die als knop fungeert. Het kan allerlei hoedanigheden aannemen (soms zelfs alleen maar een tekstuele link), maar meestal ziet het eruit als hiernaast. Naarmate je meer feeds hebt toegevoegd, weet je beter waar je op moet letten om de RSS feed te vinden. Verder zal je merken dat tegenwoordig elke nieuwssite RSS bevat, en vaak op onderwerp: sport, binnenland, buitenland, financieel enzovoort.
• Via weblogs: Het zal je opvallen dat vrijwel alle weblogs voorzien zijn van RSS. Het is ook dankzij de weblogs dat RSS bekend is geworden. De lijst van favorieten van een weblogger, die meestal in een zijmenu is geplaatst, wordt een blogroll genoemd en bevat meestal links naar andere blogs. Veel bloggers linken op deze manier naar elkaar om meer bezoek naar hun eigen weblog te trekken. Kijk maar eens op de blogroll van De Digitale Archivaris, en je hebt snel een startcollectie.

• Via blogospheres: Een blogosphere is het geheel van weblogs rond een bepaald onderwerp of op een bepaald vakgebied. Op archiefgebied geeft de Archief 2.0 Netvibes Universe een overzicht van de kleine, maar langzaam groeiende Nederlands-Vlaamse ‘archiefblogosphere’. Internationaal geeft ArchivesBlogs een meer dan uitstekend overzicht.

• Via zoektools: Er zijn een paar belangrijke zoektools die zich helemaal hebben toegelegd op het vindbaar maken van nieuws in RSS feeds. Als een blogger of een nieuwsdienst iets publiceert is het namelijk dankzij RSS vaak al binnen enkele minuten vindbaar op deze zoeksites. Voor zoekacties in het laatste nieuws is het dus slim om speciaal zoekgereedschap te gebruiken.

De beste manier om naar RSS feeds te zoeken en uit te vinden of je naam of je archief ergens in een weblog of nieuwssite wordt genoemd, is Google Blog Search. Het is een onderdeel van de zoekmachine dat je niet zomaar vindt vanaf de Google startpagina. Let op: na een zoekactie even de resultaten sorteren op datum.

Ontdekoefeningen

In deze oefeningen ga je zelfstandig RSS feeds naar eigen keuze zoeken en aan je reader toevoegen. En daarover bloggen natuurlijk.

1. Experimenteer met enkele van de hierboven genoemde zoektools, die je helpen om nieuwe RSS feeds te vinden op het gebied van archieven. Een ander onderwerp dat voor jou relevant of interessant is, is natuurlijk ook goed.
2. Abonneer je op een aantal van die nieuwe RSS feeds en schep orde in je RSS reader doorgebruik te maken van mappen.
3. Schrijf een blogpost over je ervaringen. Welke zoekmethode vond je het prettigst in gebruik, wat vond je moeilijk? Heb je nog andere zoekmiddelen of -methoden ontdekt?

Voorbeelden uit het veld

Stel, je bent geïnteresseerd in kerken en je zoekt in de databases van Het Utrechts Archief op deze term. Op de pagina met zoekresultaten vind je dan aan de rechterzijde een link naar de RSS feed. Als je deze RSS feed in je RSS reader plaatst, krijg je voortaan automatisch een seintje als er in de database nieuwe beschrijvingen komen met daarin de term ‘kerken’. Handig voor jou als klant, en handig voor het archief!

Yvette Hoitink houdt op de archivarissencommunity Archief 2.0 het belangrijkste nieuws bij. Als je met de rechtermuisknop op deze RSS button klikt en de onderliggende snelkoppeling kopieert en plakt in je favoriete RSS reader, ontvang je de nieuwtjes geheel automatisch.

Meer informatie: webcare (of niet?)

Meer informatie over webcare:

• Eerste hulp bij webdiscussie, door Elske Schouten (nrc.nl, gepubliceerd 17 januari 2007, gewijzigd 22 augustus 2008).
• Christian schrijft op zijn weblog regelmatig over zijn ervaringen met webcare voor archiefdiensten. Samen met Albert Koevoet van het Nationaal Archief hield hij een presentatie over webcare en archieven: